Зөвлөгөө · Хууль, эрх зүй
Хууль, эрх зүй
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхтэй холбоотой хууль, журам, стандартын албан ёсны эх сурвалжийг сэдвээр нь ангилав. Холбоос бүрийг 2026 оны 10-р сарын 7-нд legalinfo.mn, estandard.gov.mn, mcis.gov.mn дээр шалгасан.
Энэ хуудас хуульчийн зөвлөгөө, төлөөлөл биш. Тодорхой асуудлаараа холбогдох төрийн байгууллага эсвэл хуульчид хандана уу; бид мэдээлэл олох, хаана хандахыг тодруулахад тусална.
Шуурхай холбоо
Хууль, журмын талаар мэдээлэл авах, хаана хандахаа асуух бол шууд холбогдоно уу.
Сэдвүүд
Сэдвээ сонгоно уу
Таван сэдэв тус бүрд албан ёсны баримтын нэр, товч тайлбар, шалгасан огноо болон эх сурвалж руу очих холбоос бий.
Хүний эрх, оролцоо
НҮБ-ын конвенц, Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хууль, эрхийг хангах зөвлөлийн журам.
4 материал
Нийгмийн хамгаалал, халамж
Тусламж, хөнгөлөлт олгох шинэ журам (2025), нийтийн тээврээр үнэгүй зорчих журам, мэдээллийн материал.
3 материал
Боловсрол
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд цогц дэмжлэг үзүүлэх аргачлал, тэгш хамран сургах журам.
2 материал
Барилга, орчны хүртээмж
Одоо мөрдөгдөж буй норм, стандарт: БНбД 35-01-22, MNS 6055:2009, MNS 6808:2019.
4 материал
Хөдөлмөр эрхлэлт
Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 144 дүгээр зүйл (ажлын байрны квот), Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай хууль.
3 материал
Сэдэв
Хүний эрх, оролцоо
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн үндсэн баримтууд. Монгол Улс НҮБ-ын конвенцид 2009 оны 5-р сарын 13-нд нэгдэн орсон (НҮБ-ын гэрээний цуглуулга).
Олон улсын гэрээ
НҮБ-ын Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенц
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрх, эрх чөлөөг бусадтай адил тэгш хангахыг улс орнуудад үүрэг болгосон олон улсын гэрээ (2006-12-13 батлагдаж, 2008-05-03-нд хүчин төгөлдөр болсон). Монгол бичвэр legalinfo.mn дээр.
Монгол Улс 2009-05-13-нд нэгдэн орсон. 2011 оны монгол товхимолын PDF (ХБХХЕГ) мөн нээлттэй ч текст нь хуулж авахад эвдэрдэг тул энд legalinfo-ийн бичвэрийг үндсэн холбоос болгов.
Эх сурвалж: legalinfo.mn (lawId 10034); treaties.un.org · Шалгасан: 2026-10-07
Монгол Улсын хууль
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хууль (2016)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн нийгэмд бусадтай адил тэгш оролцох эрх, түүнийг хангах төр, иргэн, байгууллагын үүргийг тогтоосон хууль. 2016-02-05-нд батлагдсан.
Хүчинтэй (хуулийн жагсаалтад ✓). Сүүлийн нэмэлт өөрчлөлт: 2025-07-09. Хөдөлмөр эрхлэлтийн 5-р бүлэг (17–19 дүгээр зүйл)-ийг «Хөдөлмөр эрхлэлт» сэдэвт тусад нь тайлбарлав.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Засгийн газрын тогтоол
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хангах зөвлөлийн ажиллах журам (2023 оны 402)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хангах Үндэсний зөвлөл, дэд болон салбар зөвлөлүүд хэрхэн ажиллахыг тогтоосон журам. 2023-11-08-нд батлагдсан.
Хүчинтэй. Хавсралтад 2025 оны 186, 2026 оны 232 дугаар тогтоолоор нэмэлт өөрчлөлт орсон.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Товхимол (PDF, 2011)
Конвенцийн монгол орчуулга — 2011 оны товхимол
Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамнаас 2011 онд хэвлэсэн конвенцийн монгол товхимол (36 хуудас).
Хуучин хэвлэл: лавлагаанд хэрэглэнэ; албан бичвэрийг дээрх legalinfo-ийн холбоосоос авна уу.
Эх сурвалж: gadpwd.gov.mn (ХБХХЕГ) · PDF · Шалгасан: 2026-10-07
Сэдэв
Нийгмийн хамгаалал, халамж
Тусламж, хөнгөлөлтийн журам 2025 оны 12-р сарын 1-нээс шинэчлэгдсэн. Мөнгөн дүн, нөхцөлийг зөвхөн албан эхээс болон харьяа халамжийн байгууллагаас лавлана уу.
Засгийн газрын тогтоол
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнд тусламж, хөнгөлөлт олгох журам (2025 оны 117)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хуулийн 26.1.1–26.1.6-д заасан тусламж, хөнгөлөлтийг хэрхэн хүсэх, олгох, санхүүжүүлэхийг зохицуулсан шинэ журам. 2025-10-01-нд батлагдаж, 2025-12-01-нээс мөрдөнө.
Энэ журам Засгийн газрын 2017 оны 197 дугаар тогтоолын 5-р хавсралт (хуучин журам)-ыг орлосон; хуучин журам 2025-12-01-нээс хүчингүй.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Засгийн газрын тогтоол
Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн нийтийн тээврээр үнэ төлбөргүй зорчих журам
Ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн хот, аймгийн төвийн нийтийн тээврээр (таксинаас бусад) үнэгүй зорчих цахим карт авах, ашиглах журам. Засгийн газрын 2017 оны 197 дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралт.
Хүчинтэй. 2024 оны 246 дугаар тогтоолоор нэмэлт өөрчлөлт орж, 2025-01-01-нээс мөрдөж байна.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Мэдээллийн материал (PDF)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд олгох хөнгөлөлт, тусламж — брошур (ХБХХЕГ)
Тусламж, хөнгөлөлтийн төрөл, давтамж, бүрдүүлэх бичиг баримтыг хүснэгтээр тайлбарласан мэдээллийн брошур (12 хуудас).
Эрх зүйн акт биш, огноогүй (файлын мэдээлэл 2020 он). Дотор нь бичсэн мөнгөн дүнг одоогийн дүн гэж үзэхгүй — журам 2025-12-01-нээс шинэчлэгдсэн тул халамжийн байгууллагаас лавлана уу.
Эх сурвалж: gadpwd.gov.mn (ХБХХЕГ) · PDF · Шалгасан: 2026-10-07
Сэдэв
Боловсрол
Сайдын хамтарсан тушаал
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хөгжлийн цогц дэмжлэг үзүүлэх аргачлал, маягт (2021)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг эрт илрүүлж, эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн хамгааллын салбар хамтран цогц дэмжлэг үзүүлэх аргачлал ба маягтуудыг баталсан хамтарсан тушаал (А/220, А/475, A/812, 2021-12-30).
Хүчинтэй (сайдын тушаалын жагсаалтад «хүчинтэй» шүүлтүүрээр гарна).
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Сайдын тушаалын хавсралт (PDF, скан)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг ерөнхий боловсролын сургуульд тэгш хамран сургах журам (2019)
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн ерөнхий боловсролын сургуульд бусад хүүхэдтэй хамт сургах зохион байгуулалтыг тогтоосон журам (БСШУС-ын сайдын 2019 оны А/292 тушаалын хавсралт, 7 хуудас скан).
2019 оны журам. Одоо мөрдөгдөж буй эсэхийг legalinfo.mn-ээс баталгаажуулж чадаагүй (2026-10-07); Боловсролын яамнаас тодруулна уу.
Эх сурвалж: gadpwd.gov.mn (ХБХХЕГ) · PDF · Шалгасан: 2026-10-07
Сэдэв
Барилга, орчны хүртээмж
Барилгын зураг төсөл, засварт зөвхөн одоо хүчин төгөлдөр норм, стандартыг баримтална уу. Хуучин БД 31-112-11 дүрэм (2011) болон MNS 6056:2009 стандарт орлогдсон тул энд оруулаагүй.
Барилгын норм, дүрэм
БНбД 35-01-22 — Барилга, байгууламжид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний хүртээмжийг төлөвлөх
Орон сууц, олон нийтийн болон үйлдвэрийн барилгыг шинээр барих, засварлахад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний хүртээмжийг тусгах барилгын норм. Барилга, хот байгуулалтын сайдын 2022 оны 123 дугаар тушаалаар батлагдаж, 2022-11-30-наас мөрдөж байна.
Хүчинтэй: 2026 оны «Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа барилгын норм, нормативын жагсаалт»-д багтсан (2022 оны 210 тушаалаар өөрчлөлт орсон). БД 31-112-11 (2011) дүрмийг орлосон.
Эх сурвалж: legalinfo.mn; mcis.gov.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Үндэсний стандарт
MNS 6055:2009 — Иргэний барилгын төлөвлөлтөд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний шаардлагыг тооцсон орон зай, орчин
Иргэний барилгыг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн саадгүй ашиглах орон зай, орчныг төлөвлөх үндсэн шаардлага. 2009-11-24-нд батлагдсан.
Стандартын санд мөрдөгдөж буй төлөвтэй (хүчингүй болгоогүй). Стандартын бүрэн эх худалдаалагддаг тул хэмжээсийг энд давтаагүй.
Эх сурвалж: estandard.gov.mn (Стандарт, хэмжил зүйн газар) · Шалгасан: 2026-10-07
Үндэсний стандарт
MNS 6808:2019 — Явган хүний зам, талбайн төлөвлөлт. Техникийн шаардлага
Явган хүний зам, талбайг хараа болон хөдөлгөөний бэрхшээлтэй хүний хүртээмжийг оруулан төлөвлөх, барих техникийн шаардлага. 2019-12-25-нд батлагдаж, 2020-01-06-наас хүчинтэй.
MNS 5682:2006, MNS 6056:2009 стандартын оронд батлагдсан. Анхаарах: БНбД 35-01-22-ийн норматив эшлэлд MNS 6056:2009 хэвээр бичигдсэн байна.
Эх сурвалж: estandard.gov.mn (Стандарт, хэмжил зүйн газар) · Шалгасан: 2026-10-07
Албан ёсны жагсаалт (PDF)
Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа барилгын норм, нормативын жагсаалт (2026)
Барилгын хөгжлийн төвийн 2026 оны албан ёсны жагсаалт (101 хуудас). «Цогцолбор 35 — хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн дэд бүтэц» хэсэгт БНбД 35-01-22 нэг л норм бүртгэгдсэн.
Эх сурвалж: mcis.gov.mn (Барилгын хөгжлийн төв) · PDF · Шалгасан: 2026-10-07
Сэдэв
Хөдөлмөр эрхлэлт
Ажил олгогч, ажил хайгч хоёуланд хамаарах гол заалтууд. Квотын хувь, урамшууллын нөхцөл хуулиар өөрчлөгдөж болох тул ашиглахын өмнө legalinfo.mn дээрх одоогийн бичвэрийг шалгана уу.
Монгол Улсын хууль
Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга, 2021)
Хөдөлмөрийн харилцааны зарчим, ажил олгогч ба ажилтны эрх, үүргийг тогтоосон хууль. 2021-07-02-нд батлагдаж, 2022-01-01-нээс мөрдөж байна.
144 дүгээр зүйл: 25 ба түүнээс дээш ажилтантай байгууллага ажлын байрныхаа 4-өөс доошгүй хувьд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн ажиллуулах үүрэгтэй; биелүүлээгүй бол дутуу орон тоо тутамд сар бүр төлбөр төлнө. 6.1: хөгжлийн бэрхшээлээр ялгаварлан гадуурхахыг хориглоно. Сүүлийн өөрчлөлт: 2024-06-05. (1999 оны хуучин хуулийн 111 дүгээр зүйл 2022-01-01-нээс хүчингүй.)
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Монгол Улсын хууль
Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай хууль (шинэчилсэн найруулга, 2011)
Иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих үйлчилгээ, сан, байгууллагын тогтолцоог тогтоосон хууль. 2011-06-17-нд батлагдсан.
15.1.4, 15.1.5: хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажилд авч 12-оос доошгүй сар ажиллуулсан ажил олгогчид урамшуулал олгоно. 3.1.7: ХБ иргэн «ажил олоход хүндрэлтэй иргэн»-д хамаарна. Сүүлийн өөрчлөлт: 2024-06-05. Шинэчилсэн найруулгын төсөл 2026 онд хэлэлцэгдэж байгаа — батлагдсан эсэхийг дахин шалгана.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Хуулийн бүлэг
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хуулийн 5-р бүлэг — хөдөлмөр эрхлэлт (17–19 дүгээр зүйл)
17: ажилд орох, дэвших, цалин авахад бусадтай адил эрх; байгууллага тохирсон ажлын байр бий болгох үүрэгтэй. 18: ХБХ ажиллуулж буй байгууллагад төрөөс дэмжлэг. 19: ажлын байрны сонгон шалгаруулалтад тохирох туслалцаа, нэмэлт цаг авах эрх.
Хүчинтэй; сүүлийн нэмэлт өөрчлөлт 2025-07-09.
Эх сурвалж: legalinfo.mn · Шалгасан: 2026-10-07
Хэрхэн
Хэрхэн мэдээлэл авах вэ?
1
Сэдвээ сонгож албан эхийг нээх
Карт бүрийн «Албан эхийг нээх» товч legalinfo.mn, estandard.gov.mn зэрэг албан ёсны сайт руу шинэ цонхонд очно.
2
Хүчинтэй эсэхийг шалгах
Карт бүрт шалгасан огноо бий. Хууль, журам өөрчлөгддөг тул ашиглахын өмнө сайт дээрх «Нэмэлт өөрчлөлт» хэсгийг харна уу.
3
Бидэнтэй холбогдох
Ойлгомжгүй зүйл байвал доорх маягтаар эсвэл утсаар асууна уу. Бид мэдээлэл олох, хаана хандахыг тодруулахад тусална.
Энэ хуудас хуульчийн зөвлөгөө, төлөөлөл биш. Хуулийн бичвэрийг албан эх сурвалжаас нь уншиж, тодорхой асуудлаараа холбогдох төрийн байгууллага, хуульчид хандана уу.
Хурдан холбоо
Мэдээлэл авах хүсэлт илгээх
Ямар сэдвээр мэдээлэл хэрэгтэй байгаагаа товч бичээд илгээнэ үү. Байгууллага хүсэлтийг хүлээн авч, таны сонгосон аргаар холбогдоно.
Шууд холбогдох
Маягт ачаалагдахгүй байвал утас, и-мэйл эсвэл Facebook хуудсаар шууд холбогдоно уу.